De wereld vergaat... maar nu nog even niet

We leven 2012. Volgens sommigen zal de wereld nog voor Kerst ophouden te bestaan. Dat zou voorspeld zijn door de Maya’s omdat hun kalender dan stopt. Maar ja, dat is wel een beetje voorbarig, want ik heb ook een kalender en die stopt elk jaar op 31 december, en dan koop ik gewoon een nieuwe.
Ik geloof niet zo in doemdenken. Het is niet mijn ding. Zelfs niet nadat ik de verkiezingsuitslag heb bestudeerd.
Waar ik wel in geloof, dat is de wetenschap. En die voorspelt dat de aarde wellicht - ik zeg wellicht - een enorme verandering zal ondergaan. Niet in 2012, gelukkig, maar pas over 4 miljard jaar. We hebben nog even dus. Wat de NASA-mensen zeker weten is namelijk dat de Melkweg, het sterrenstelsel waar ons zonnestelsel (met de aarde) zich in bevindt, in botsing zal komen met een ander sterrenstelsel, genaamd Andromeda.
De aarde zal evenwel niet direct een enorme klap krijgen; wat wel gebeurt is dat de zon in een andere baan geraakt. Het is dus waarschijnlijk dat het leven op aarde hierdoor zal worden beïnvloed, maar op welke wijze is nog onduidelijk.
De Andromedanevel, zoals dit sterrenstelsel vroeger wel werd genoemd, komt op ons af met een snelheid van ruim 400.000 km per uur. Met die snelheid zou je de maan bereiken in slechts een uurtje. Dat lijkt supersnel, maar gezien de enorme afstand van 2,5 miljoen lichtjaren hoeven we ons dus voorlopig geen zorgen te maken. Dat de twee sterrenstelsels elkaar naderen heeft te maken met de zwaartekracht die door beide stelsels ten opzichte van elkaar wordt uitgeoefend, en met de donkere materie die hen omringt.

De Hubble ruimtetelescoop

De jongste observaties die gedaan zijn door wetenschappers met de Hubble ruimtetelescoop, zijn verwerkt in een computerprogramma die het mogelijk maakt om simulaties te maken. Zo kan men berekenen wat de effecten zouden zijn, indien deze sterrenstelsels in elkaar opgaan. Volgens een toelichting op de resultaten van die bevindingen zou het onwaarschijnlijk zijn dat de planeten in beide stelsels zullen komen te botsen. Daarvoor zouden ze te ver uit elkaar liggen. Ze zullen wel van plaats veranderen, hun banen komen anders te liggen en de aarde zou flink teruggeslingerd worden naar de buitenkant van het sterrenstelsel. Als de aarde daardoor verder van de zon af komt te staan, zullen we wellicht een extra dekentje nodig hebben, tenzij een nieuw zonnetje van de Andromedanevel een tweede kacheltje vormt. Genoeg gefantaseerd. Wie dan leeft, wie dan zorgt. Het is nog lang geen 4.000.002.012… en da's maar goed ook, want de gedachte dat ik nog minstens zoveel blogs moet schrijven zou me eigenlijk wel benauwen. Tenzij ik zou schrijven met de lichtsnelheid, uiteraard. Ik schrijf het nog een keer: GENOEG GEFANTASEERD. Oké... oké... ik stop al. Maar tegen die tijd hebben we wel robots die mijn werk overnemen!

Zien met je tong

In 1958 kreeg een Amerikaanse Mexicaan genaamd Pedro Bach-y-Rita een herseninfarct waardoor hij eenzijdig verlamd raakte en niet meer kon spreken. Pedro had het geluk dat zijn zoon George psychiater was. Deze zorgde dat zijn vader namelijk werd behandeld op een manier die verschillende doktoren voor onmogelijk hadden gehouden. Hij kon hierdoor namelijk een aanvaardbaar en dragelijk leven leiden. Toen vader Pedro stierf, gebeurde er nog iets buitengewoon opmerkelijks. De andere zoon van Pedro heette Paul en deze was inmiddels neurowetenschapper (1934-2006, zie foto). Hij was dusdanig gefascineerd door de flexibiliteit van het brein van zijn vader dat hij het na diens dood onderzocht. Hij ontdekte dat zijn vader als gevolg van het infarct grote schade aan zijn hersenstam had opgelopen. Deze schade was echter definitief en dat was juist zo opmerkelijk, vanwege het feit dat zijn vader na zijn herseninfarct opnieuw bepaalde functies had teruggekregen. Het kwam er dus blijkbaar op neer dat andere delen van de hersenen functies van de hersenstam hadden overgenomen. Dit bewees volgens Paul dat hersenen het vermogen hebben om zichzelf te reorganiseren, ook na uitval van hersenfuncties. Deze eigenschap wordt wel neuroplasticiteit (ook neurale plasticiteit) genoemd.
Door de hiermee samenhangende wetenschappelijke ontdekkingen en de voortschrijdende technische ontwikkelingen is het nu ook mogelijk geworden voor volledig blinde mensen om weer te ‘zien’ doordat andere delen van de hersenen functies overnemen van hersengebieden die met het zien te maken hebben.
Hoewel de systemen nog moeten worden geperfectioneerd, is het in een proefopstelling gelukt om volledig blinde mensen te laten zien met hun tong. Een fantastische ontwikkeling, die naar meer smaakt! Kijk naar deze videoclip en je gelooft je eigen tong niet...

Reïncarnaties van Archimedes' gedachten

Al enkele duizenden jaren schrijven mensen hun gedachten op. Dat is soms heel waardevol, vooral als je zo'n briljante geest bent als Archimedes. Archimedes leefde in Griekenland (Syracuse) in de derde eeuw voor Christus. Pas zeer recent zijn delen van zijn werk dat als verloren was beschouwd, herontdekt. In 1998 werd een oud middeleeuws manuscript op een veiling verkocht voor 2 miljoen US dollar. Men wist dat de middeleeuwse tekst was geschreven op perkament, dat aanvankelijk een tekst bevatte van Archimedes. Deze tekst was echter nauwelijks fatsoenlijk meer te lezen met het blote oog. De inkt was opzettelijk gewassen om het perkament opnieuw te kunnen gebruiken voor de middeleeuwse tekst, die er overheen werd geschreven. Nadat het boek via de veiling werd verkregen hebben wetenschappers met moderne methoden onderzoek gedaan naar de teksten. Tien jaar later is het resultaat digitaal gemaakt en kunnen wiskundigen de briljante oplossingen van Archimedes (voor met name oppervlakteberekeningen van ruimtelijke objecten) bestuderen. Van de ontdekking van het manuscript tot de ontdekking van de betekenis voor de wetenschap is een spectaculaire route, die online op video te volgen is. Voor wie meer wil weten over het Archimedesproject, klik HIER.

Synthetisch leven

Wetenschap kan soms erg griezelig zijn. De ontdekking van de atoomsplitsing is zo’n voorbeeld; deze had verregaande consequenties voor het mensdom (atoombom, Tsjernobyl, maar ook kernenergie voor de opwekking van elektriciteit, medische toepassingen, enzovoort). In dit decennium is het mogelijk geworden om – zij het nog experimenteel – synthetisch leven te laten ontstaan. Om kippenvel te krijgen. Over een paar jaar krijgen we misschien robots die griezelig echt lijken op mensen. Dan weet je straks misschien niet meer wie je voor je hebt: bent u synthetisch of lijkt dat maar zo? Nou ja, dat zal nog allemaal wel niet 1-2-3 mogelijk zijn. Zo’n vaart loopt het niet. Toch maar even uitleggen dan wat synthetisch leven is en wat je er mee kunt doen.
Synthetisch leven is kunstmatig leven dat gemaakt is uit dood materiaal (bijvoorbeeld een lege cel). Voor het eerst claimen wetenschappers uit de VS hierin namelijk te zijn geslaagd. Het doel hiervan is driedelig: 1. Een leereffect uit bestudering van de wijze waarop het leven ontstaat; 2. Het leren ontwerpen van complexe systemen (genetische manipulatie); 3. Grensverleggend onderzoek op het raakvlak van mens en machine (computers) dat er uiteindelijk toe leidt om programmeerbare organismen te maken.
Met behulp van een computerprogramma is dna nagebouwd en is van dood materiaal (bacterie) nieuw materiaal gemaakt met een nieuwe structuur. Het vermenigvuldigt zich niet alleen, de voortbrengselen van het kunstmatig organisme hebben ook alle eigenschappen van de ‘moeder’. Onderzoeker Craig Venter van het Amerikaanse J. Craig Venter Institute (JCVI) gebruikte een lege cel van de bacterie mycoplasma capricolum.
Het lijkt science-fiction maar het is wel degelijk echt.
Venter hoopt dat de nieuwe techniek gebruikt kan worden om milieuproblemen op te lossen. Zo zouden er in de toekomst cellen kunnen worden gemaakt die CO2 opnemen. Die stof wordt gezien als de veroorzaker van de opwarming van de aarde.
Ook zouden cellen zo gemanipuleerd kunnen worden dat ze olie opzuigen (bijvoorbeeld na een BP-ramp van middelgrote afmeting) of juist olie produceren. Het klinkt ineens helemaal niet eng meer, integendeel, na deze uitleg is het waarschijnlijk de beste ontdekking sinds de paperclip.
Venter is een van de bekendste genonderzoekers ter wereld. Hij creëerde in de jaren negentig een manier om snel genen te kunnen ontdekken. Daarna kreeg zijn team het voor elkaar om alle genen van organismes in beeld te brengen. Dat lukte onder meer bij fruitvliegjes, muizen en ratten. Ook het menselijk genoom werd uitgeplozen. Ik weet wel waar de volgende Nobelprijs heen gaat. Naar een vent die Venter heet.

Kunst en wetenschap

Een vriendin van mij die onlangs hoogleraar werd heeft op haar website een motto staan: 'Wetenschap is kunst'. Daarmee wil zij aangeven dat er een magere scheidslijn is tussen de wetenschap en de kunst. Ze liggen in elkaars verlengde. Voor de natuurwetenschappen lijkt dat in ieder geval soms wel heel duidelijk op te gaan. Ik las onlangs ergens een artikel over de gigantische deeltjesversneller

[Onderdeeltje van de deeltjesversneller]

die ze binnenkort in werking zullen stellen bij Genève - eindelijk, na 30 jaar noeste arbeid. Daarin schreef de auteur dat kunst en wetenschap inderdaad iets gemeen hebben: beide ontstaan uit een soort idealisme en verwondering, geconcretiseerd in een bepaald eindresultaat. Met dit verschil: een kunstwerk is altijd een keer 'af', wetenschap gaat eindeloos door.

Waarom deze opmerkingen over 'wetenschap is kunst'?

Wel, ik dacht hier onwillekeurig aan, want vandaag stuitte ik bij toeval op een website over 'weerfotografie' die gemaakt is door een natuurwetenschapper genaamd Harald Edens. Deze jonge wetenschapper werkt voor het New Mexico Institute of Mining and Technology maar maakt in zijn vrije tijd (of in werktijd, dat weet je nooit) prachtige foto's van natuurverschijnselen. Kijk maar eens op zijn

WEBSITE

Het zou mooi zijn om er enige uitleg bij te krijgen, waarschijnlijk weet deze Harald Edens er veel van. Sommige foto's zijn zo prachtig dat ze in National Geographic niet zouden misstaan. Een website waar andere waanzinnige foto's op staan:

WEBSITE